Արեգակնային համակարգի կառուցվածքը

Արեգակնային համակարգի կենտրոնում գտնվում է, Արեգակի մեջ է կենտրոնացած համակարգի զանգվածի գերակշռող մասը, մոտավորապես 99% Այն իր ձգողականությամբ պահում է մոլորակները և այլ մարմինները,որոնք գտնվում են Արեգակնային համակարգում։ Չորս ամենամեծ օբյեկտները՝ գազային հսկաները, զբաղեցնում են մնացած զանգվածի 99 %

Արեգակի շուրջը առաջացած մեծ օբյեկտներից շատերը շարժվում են գրեթե մեկ հարթությամբ, որը կոչվում է էկլիպտիկ հարթություն։ Ընդ որում, գիսաստղերը և Կոյպերի գոտու օբյեկտները սովորաբար օժտված են այդ հարթությունների նկատմամբ մեծ թեքության անկյուններով։

Բոլոր մոլորակների և այլ օբյեկտների մեծամասնությունը շարժվում է Արեգակի շուրջը Արեգակի շարժման մի ուղղությամբ (եթե դիտելու լինենք Արեգակի հյուսիսային բևեռից, ապա՝ ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ)։ Կան բացառություններ, օրինակ՝ Գալեա գիսաստղը։ Ամենամեծ անկյունային արագությամբ օժտված է Մերկուրին, որը հասցնում է Արեգակի շուրջը կատարել մեկ ամբողջ պտույտ 88 երկրային օրվա ընթացքում։ Իսկ ամենահեռու գտնվող մոլորակի՝ Նեպտունի պտտման պարբերությունը կազմում է 165 երկրային տարի։

Մոլորակների մեծ մասը պտտվում է իր առանցքի շուրջը՝ Արեգակի շուրջ պտտվելուն զուգահեռ։ Բացառություններ են կազմում Վեներան և Ուրանը, ընդ որում, Ուրանը պտտվում է գրեթե «կողքի վրա պառկած» (առանցքի թեքությունը գրեթե կազմում է 90°)։ Այս պտույտի ցուցադրության համար օգտագործում են հատուկ սարք՝ թելուրիում ։

Արեգակնային համակարգի շատ մոդելներ պայմանականորեն ցույց են տալիս մոլորակների ուղեծրերը հավասար ժամանակամիջոցների ընթացքում, սակայն, իրականում, փոքր բացառությամբ, որքան հեռու է մոլորակը կամ բևեռը Արեգակից, այնքան մեծ է այդ մոլորակի և նախորդ մոլորակի ուղեծրերի միջև հեռավորությունը։ Օրինակ՝ Վեներան գտնվում է Արեգակից մոտ 0.33 ա.մ. ավելի հեռու, քան Մերկուրին, այն դեպքում, երբ Սատուրնը գտնվում է 4.3 ա.մ. ավելի հեռու, քան Յուպիտերը, իսկ Նեպտունը 10.5 ա.մ. ավելի հեռու, քան Ուրանը։ Արվել են փորձեր ուղեծրերի միջև հեռավորությունների որոշման և մոդելավորման համար (Տիցիուս-Բոդեի օրենք), սակայն ոչ մի տեսություն համաշխարհային լայն ճանաչման չի հասել։

Օբյեկտների ուղեծրերը Արեգակի շուրջը նկարագրվում են Կեպլերի օրենքներով։ Այդ օրենքների համաձայն՝ յուրաքանչյուր օբյեկտ շարժվում է էլիպտիկ ուղեծրով, որի կիզակետերից մեկում գտնվում է Արեգակը։ Արեգակին ավելի մոտ գտնվող օբյեկտների (մեծ կիսաառանցքի փոքր չափսեր ունեցողների) համար մեծ է պտտման անկյունային արագությունը, այդ իսկ պատճառով, կարճ է պտտման պարբերությունը (տարի)։ Էլիպտիկ ուղեծրի վրա օբյեկտի հեռավորությունը Արեգակից փոխվում է տարվա ընթացքում։ Ուղեծրի վրա Արեգակին ամենամոտ կետը անվանում են պերիգելիա, իսկ ամենահեռացվածը՝ աֆելիա։ Յուրաքանչյուր օբյեկտ շարժվում է արագ իր պերիգալիայում, իսկ դանդաղ՝ իր աֆելիայում։ Մոլորակների ուղեծրերը մոտ են շրջանագծին, սակայն բազմաթիվ գիսաստղեր, աստերոիդներ և Կոյպերի գոտու օբյեկտներ ունեն լավ ձգված էլիպտիկ ուղեծրեր։

Արեգակնային համակարգի մոլորակներից շատերը ունեն սեփական համակարգեր։ Շատերը շրջապատված են արբանյակներով (արբանյակներից մի քանիսը նույնսիկ գերազանցում են իրենց չափերով անգամ Մերկուրիին)։ Մեծ արբանյակներից շատերը գտնվում են միաժամանակյա շարժման մեջ. նրանց մի կողմը միշտ ուղղված է դեպի մոլորակը։ Չորս խոշորագույն մոլորակները՝ գազային հսկաները, օժտված են նաև օղակներով, փոքր մասնիկների բարակ շերտով, որոնք պտտվում են իրար շատ մոտ ուղեծրերով։

Օպտիկա(Միկրոսկոպ և Ոսպնյակներ)

Այս նկարները նկարված են միկրոսկոպի և տարբեր գույնի ոսպնյակների օգնությամբ։

Օպտիկական սարքեր:Սպեկտրոսկոպ (լուսապատկերացույց)

Օպտիկական սարքեր

Սպեկտրոսկոպ(լուսապատկերացույց)

Արևից եկող լույսը անցնում է ոսպնյակով հետո բյուրեղով այդպիսով լույսը տրոհվում է – լուսաշերտի որից հետա ստացվում է լույսի սպեկտրը գունավոր լուսաշերտի տեսքով։ Լուսաշերտը կցվում է սանդղակի։ Սանդղակի վրա ցուցադրվում է լույսի տրոհված գունավոր բաղադրիչների հաճախությունը։

Սպեկտրոսկոպի մուտքային լույսը ստացվում է հետազոտվող նյութի «Շիկացված գազ»-ից քանզի յուրաքանչյուր նյութ ունի իր համապատասխան սպետկրային գծերը ինչպես նաև սպեկտրոսպոկը։

Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը

Մագնիսի հատկությունները

էլեկտրաշարժիչ

Անշարժ ստատոր և նրա մեջ պտտվող ռոտոր ունեցող սարքավորում: Ռոտորը և ստատորը ունեն փաթույթներ, որոնց շնորհիվ նրանց միջակայքում ստեղծվում է պտտվող մագնիսական դաշտ: Այս դաշտը իր հետևիցպտտում է ռոտորին, որի առանցքի պտտական շարժումը ձևափոխվում է և կատարում օգտակար աշխատանք: Արդյունքում փաթույթներին տրվող էլեկտրական էներգիան վեր է ածվում մեխանիկականի:

Հաջորդաբար միացում

Նյութի կառուցվածքի վարկածի փորձարարական ստուգումներ։

Լաբարատոր աշխատանք

Թեմա․

Նյութի կառուցվածքի վարկածի փորձարարական ստուգումներ։

Նպատակ՝ մի քանի փորձեր միջոցով  համոզվել վարկածի հավաստիությունը։

«Նյութերը բաղկացած են մասնիկներց,որոնց միջև արանքներ կան» նման ենթադրությունները գիտության մեջ անվանում են վարկածներ։Վարկածների հասատությունը ստուգում ենք փորձերով,որոնք կատարելու ենք։

Փորձ I

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր՝ սրավկներ,սրվակների համար անհրաժեշտ պատվանդամ, ջուր,Կալիումի պերմանգատ KMnO4,(Մարգանցովկա)

Ընթացք՝ իմ ունեցած երեք սրվակները դրեցի պատվանդամին, առաջին սրվակի մեջ լցրեցի ջուր,հետո ավելացրեցի կալիումի պերմանգանատի մի քանի բյուրեղներ։Այդ բյուրեղները անհետացան, բայց ջրի գույնը դարցավ մանուշակագույն։Դա վկայում է,որ այդ բյուրեղների մասնիկները բաժանվեցին բազմաթիվ փոքրագույն մասնիկների,այդ մասնիկների անհետանալը վկայում է,որ դրանք դասավորել են ջրի մասնիկների արանքում։ Արդյունքում ջրի գույնը փոխվեց։ Առաջին սրվակից, գունավոր լուծույթից միքիչ լցրեցի երկրորդ սրվակի մեջ, բնականաբար այնտեղ շատ քիչ կալիումի պերմանգանատի փոքր մասնիկներ կան,բայց նա նորից հասցրեց բաժանվել փոքր մասնիկների և ներկել երկրորդ սրվակի պարունակությամնը։

Երկրորդ սրվակի մեջ կրկին քիչ քանակությամբ լցրեցինք ջուր, կրկին մասնիկները բաժանվեցին փոքր մասնիկների, բայց այս անգամ գույնը ավելի բաց էր։

Ձայն։Նյութ

Նյութը

Հավասարաչափ արագացող շարժման արագացման որոշումը

Լաբարատոր աշխատանք
Հավասարաչափ արագացող շարժման արագացման որոշումը, համոզվել, որ թեքհարթության գնդիկի շարժումը՝ճոռի վրա հավասարաչափ արագացող շարժում է:
Հավասարաչափ արագացող շարժման որոշումը:
Աշխատանքի նպատակը, չափել այն արագացումը, որով շարժվում է գնդիկը թեքճոռով:
Հաշվելով տարբեր ճանապարհների վրա հաշվել արագացումը և համոզվել, որշարժումը արագացող է:
Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր. մետաղե ճոռ, պողպատե գնդիկ, չափերիզ, ամրակալ:
Աշխատանքի ընթացք.
Հավաքեք նկարում պատկերված փորձասարքը:
Գնդիկը բաց թողեք և վայրկենաչափով նշենք ժամանակի այն t պահը, երբ գնդիկըկհարվածի գլանին:
Չափորիզով չափելով գնդիկի անցծ s ճանապարհը՝որոշեք գնդիկի շարժմանարագացումը՝a=2s/t2:
Վերցրեցի ճոռը, ամրացրեցի ամրակալին, չափեցի ճոռի s երկարությունը, որը եղավ107սմ:
S=107
t1=0.97վ
t2=1.14վ
t3=1.03վ
tմիջ.=(t1+t2+t3)/3
tմիջ.=1.04
——————-
a1=?
a1=2S/t2
a1=2.14մ/1.0816վ
a1=1.978մ/վ²
S=107
Փորձը կատարեցի երկրորդ անգամ:
t1=0.95վ
t2=1.07
t3=1.04վ
tմիջ.=(t1+t2+t3)/3=1.02վ
—————
a2=2S/t²
a2=2.14/1,0404վ²
a2=2.05մ/վ²
aմիջ.=(a1+a2)/2=2.01մ/վ²
Արագացումը հաշվում եմ ճոռի երկարության կեսին։
S=0.54մ
t1=0.61վ
t2=0.49վ
t3=0.53վ
tմիջ.=(t1+t2+t3)/3=0.54վ
a2=2S/t²
a2=1.07մ/0.2916վ²=3.7մ/վ²

Ազատ անկման երևույթի դիտումը և ուսումնասիրումը

Նպատակ։

Կատարել գործը դիտել երևությը,անել եզրակացություն

Անրաժեշտ սարգեր և նյութեր

Օդահան պոմպ

1 մետր երկարությամբ,հաստ պատերով խողովակ,որի մեջ լցված է, մետաղ է գնդիկ, խցան փետուր։Խողովակը երկու կողմից փակված է,ռետինե խցանով։Մի խցանի վրա ունի ծորակ։

Փորձի ընդացքում,բացեցինք ծորակը նրա մեջ լցված է օդ,վերցրեցի կտրուկ պտտեցի, և տեսա, որ օդի առակյության դեպքում։Առաջին ընկավ գնդիկը հետո խցանը հետո փետուրը։

Ծորակին ամրացնում եմ օդահան պոմպը և հանում ենք օդը։

Հաշվարկման մարմին։ Շարժման հարաբերությունը

Լաբարատոր աշխատանք 

Անհրաժեշտ սարքեր՝ թուղթ, փայտյա չորսու

Փորձ առաջին. Փայտե չորսուն դրեցի թղթին և ծայրից դանդաղ ձգեցի։ Հետևեցի չորսուի և թղթի վիճակներին։

1․ Սեղանի նկարտմաբ ինչ վիճակում են գտնվում թուղթը և չորսուն։

Սեղանի նկատմամբ չորսուն և թուղթը գտնվում են շաչժման վիճակում։

2․ Այս դեպքում ո՞ր մարմինն է ընտրված որպես հաշվարկման մարմինը

Հաշվարկման մարմինը սեղանն է։

3․ Թղի նկատմամբ ի՞նչ վիճակում է գտնվում չորսուն։

Չորսուն գտնվում է դադարի վիճակում։

4․ Թղթի նկատմամբ ի՞նչ վիճակում է գտնվում սեղանը։

Սեղանը գտնվում է շարժման վիճակում։

5․ Վերջին 2 դեպքերում ո՞ր մարմինն է ընտրված որպես հաշվարկման մարմին։

Վերջին 2 դեպքերում հաշվարկման մարմինը թուղթն է։

6․ Ինչպե՞ս ես որոշում տվյալ մարմինը գտնվում է շարժման թե դադարի վիճակում։

Մարմինը գտնվում է շարժման թե դադարի վիճակում, որոշելու համար ընտրում եմ հաշվարկման մարմին, և նրա նկատմամբ դիտարկում եմ տվյալ մարմնի դիրքի փոփոխությունը՝ շարժումը։ Եթե տվյալ մարմնի դիրքը փոփոխվում է ընտրած հաշվարկման մարմնի նկատմամբ, նշանակում է այն շարժվում է։ Իսկ, եթե դիրքը չի փոխվում, ուրմեն՝ դադարի վիճակում է։

7․ Կարել՞ի է ասել, որ սեղանը շարժվում է թղթի կամ չորսուի նկատմամբ։

Այո, սեղանը շարժվում է թղթի կամ չորսուի նկատմամբ։

Լաբարատոր աշխատանք (չափագլանով)

Աշխատանքի նպատակ. սովորել չափանոթի միջոցով հեղուկի ծավալը և անոթների տաթողությունների չափելը:

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր . չափանոթ, ջրով լցրած բաժակ, ոչ մեծ սրվակ և այլ անոթներ:

Աշխատանք ընթացք

Իմ դիմաց դրված է չափանոթ, այս գործիքը նախատեսված է ծավալներ չափելու համար (հեղուկների, անկանոն և կանոնավոր պինդ մարմիների): Ծավալը դա մարմնի զբաղեցրած տեղն է: Չափումների Միջազգային Համակարգում (ՄՀ) 1մ³  դա մի խորանառդի ծավալ է, որի բոլոր կողմերը մեկ մետր են:

Մասնակի միավորներ են 1դ³  1սմ³ 1մմ³:

Սանդղակը դա գործիքի վրա նրբագծերով արված բաժանումներն են:

Մինչև գործիկից օգտվելը պետք է անպայման նայել գործիքի չափման միավորները: Գործիքի չափման սամանները, դրանք ամենա նվազագույն և առավելագույն թվային արժեքներ են, որոնք գրված են գործիքի ամենա ներքևում և ամենա վերևում: Իմ գործիքի չափման հնարավորություն է 0մլ․-150մլ․։

Այժմ ես որոշում եմ իմ սանդղակի բաժանման արժեքը, որոշելու համար ես վերցրեցի երկու հարևան նրբագծեր, որոնց դիմացի թվեր են գրած (100մլ.-150մլ.) մեծ թվից հանում ենք փոքր թիվը (150մլ-100մլ=50մլ) այդ թիվը բաժանեցի նրանց  միջև եղած բաժանումնների թվին (50:25) բաժանման սխալ նշանակում է C+a-b/n:

a-մեծ թիվ

b-փոքր թիվ

n-բաժանման թիվ

Ամեն գործիք ունի իր չափման սխալը, այն հավասար է բաժանման արժեքի կեսի C1=±=C2

Իմ չափանոթում լցրեցին ջուր, որի ծավալը՝

 V=62 սմ³±2սմ³

62 սմ³-2սմ³<V<62սմ³+2սմ³

 62 սմ³<V<62սմ³